Η αυτοκρατορία της ΕΤΜΑ, η φυγή στην Κίνα και ο… ναός του Παναθηναϊκού
Η εταιρεία ΕΤΜΑ (Εταιρεία Τεχνητής Μετάξης) υπήρξε μία από τις ιστορικότερες ελληνικές βιομηχανίες κλωστοϋφαντουργίας, με έδρα τον Βοτανικό, η οποία σφράγισε την οικονομική ζωή της χώρας για σχεδόν έναν αιώνα. Σήμερα δεν υπάρχει πια ή ακριβέστερα έχει μετακομίσει κάπου πολύ μακριά, ενώ στη θέση της ανεγειρεται ένας ναός του ποδοφαίρου.
Ένας γίγαντας στον Βοτανικό
Η οικογένεια Λιάμπεη αποτέλεσε μια από τις ισχυρότερες επιχειρηματικές δυναστείες της Ελλάδας στον 20ό αιώνα, συνδέοντας άρρηκτα το όνομά της με την εκβιομηχάνιση της χώρας μέσω της ΕΤΜΑ. Η εταιρεία ιδρύθηκε από δύο ανθρώπους που δεν είχαν ιδέα από επιχειρήσεις και ειδικά από το συγκεκριμένο αντικείμενο, ωστόσο με επιμονή και πίστη στο σχέδιο, δημιουργήθηκε ένας κολοσσός.
Ήταν τέλη του 1922, λίγους μήνες μετά την “Μικρασιατική Καταστροφή”, όταν δύο ανώτεροι αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού αποστρατεύονται και αποφασίζουν ξαφνικά να γίνουν… βιομήχανοι! Ο Χαρίλαος Λιάμπεης και ο Τηλέμαχος Τριγγέτας, χωρίς να διαθέτουν ίχνος τεχνογνωσίας, αποφάσισαν να δημιουργήσουν -άγνωστο γιατί- την πρώτη και μοναδική βιομηχανία τεχνητής μετάξης με αρχική έδρα έναν νοικιασμένο στάβλο στο Μοσχάτο. Τα μηχανήματα τα κατασκεύασαν οι ίδιοι! Τα πρώτα τους βήματα ήταν πολύ δύσκολα, διότι η παραγωγή τους (νήμα ρεγιόν – βισκόζι) ήταν κακής ποιότητας και μικρής ποσότητας, αλλά και το προϊόν άγνωστο στην ελληνική αγορά.
Όμως δεν έκαναν πίσω και σταδιακά η ΕΤΜΑ αναδείχτηκε κυρίαρχη για δεκαετίες στον κλάδο της. Το 1925 η επιχείρηση έγινε Ανώνυμη Εταιρεία και μεταφέρθηκε στις εμβληματικές εγκαταστάσεις του Βοτανικού (οδός Αγίας Άννης), οι οποίες επεκτάθηκαν σε μια τεράστια έκταση. Στην εποχή της ακμής της, η ΕΤΜΑ ήταν ένας «κόσμος» από μόνη της, με χιλιάδες εργαζόμενους. Το μεγαλύτερο μέρος τής παραγωγής της εξαγόταν στην Αίγυπτο, σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο Πακιστάν, στη Συρία και στην Τουρκία.
Η οικογένεια δεν περιορίστηκε μόνο στην παραγωγή νήματος αλλά επεκτάθηκε και στην επεξεργασία (βαφεία, φινιριστήρια), δημιουργώντας έναν πλήρως καθετοποιημένο κολοσσό. Θυγατρικές της ήταν η Νηματεμπορική, η ΕΛΛΑΤΕΞ και η ΠΟΛΥΕΤΜΑ.
Τα ηνία της εταιρείας ανέλαβαν αργότερα οι επόμενες γενιές, με τον Γεώργιο Λιάμπεη να αποτελεί κεντρικό πρόσωπο στην επέκταση της δραστηριότητας. Οι Λιάμπεηδες θεωρούνταν από τους «παραδοσιακούς» βιομηχάνους της Αθήνας, με έντονη παρουσία στην οικονομική και κοινωνική ζωή, διατηρώντας ένα προφίλ χαμηλών τόνων παρά την τεράστια οικονομική τους επιφάνεια.
Η πιο μελανή στιγμή στην ιστορία της εταιρείας ήταν η 28η Ιουλίου 1980, όταν η φοιτήτρια Σωτηρία Βασιλακοπούλου, μέλος της ΚΝΕ, δολοφονήθηκε έξω από την πύλη του εργοστασίου από λεωφορείο της εταιρείας, ενώ μοίραζε προκηρύξεις στους εργαζόμενους. Το γεγονός αυτό μετέτρεψε την ΕΤΜΑ σε σύμβολο εργατικών αγώνων για την εποχή.
Το κλείσιμο και η μεταφορά δραστηριότητας
Το 2002 ολόκληρο το εργοστάσιο βρέθηκε εν πλω προς την Κίνα! Ξηλώθηκε ο μηχανολογικός του εξοπλισμός από τον Βοτανικό και μεταφέρθηκε στη μεγαλύτερη πληθυσμιακά χώρα του κόσμου. Η παρακμή ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν το μοντέλο της ελληνικής κλωστοϋφαντουργίας άρχισε να κλονίζεται από την παγκοσμιοποίηση. Το 2000 η διοίκηση της εταιρείας, διέγνωσε τις δυσκολίες παραγωγής νήματος τεχνητής μέταξας και αποφάσισε την διακοπή της παραγωγής του νήματος αυτού.
Το κλείσιμο του εργοστασίου της ΕΤΜΑ στην Ελλάδα οφειλόταν σύμφωνα με την ίδια την εταιρεία σε μια σειρά παραγόντων, ο κυριότερος από τους οποίους ήταν το υψηλό εργατικό κόστος, που περιόριζε σημαντικά την ανταγωνιστικότητά της.
Η νέα μονάδα ελέγχεται από μια κοινή ελληνοκινεζική εταιρεία, στην οποία η ΕΤΜΑ συμμετέχει με ποσοστό 51%. Με το κλείσιμο του εργοστασίου το 2008 και τη διαγραφή από το Χρηματιστήριο Αθηνών, η οικογένεια αποσύρθηκε από την παραγωγή στην Ελλάδα, εστιάζοντας στην αξιοποίηση της τεράστιας ακίνητης περιουσίας της.
Η “Διπλή Ανάπλαση”
Το μεγάλο ακίνητο της ΕΤΜΑ στον Βοτανικό, μαζί με αυτό της θυγατρικής της ΕΛΛΑΤΕΞ, παίζει κεντρικό ρόλο στο μεγαλεπήβολο σχέδιο της “Διπλής Ανάπλασης” στην περιοχή του Βοτανικού. Μέρος της έκτασης περιήλθε στην ιδιοκτησία της εταιρείας “Μπάμπης Βωβός – Διεθνής Τεχνική” για την ανέγερση εμπορικού κέντρου, ενώ άλλο μέρος δωρήθηκε στον Δήμο Αθηναίων για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων πρασίνου. Στη συνέχεια αυτά τα τμήματα ενεπλάκησαν στους σχεδιασμούς του Δήμου Αθηναίων για το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού.
Σήμερα η περιοχή μετατρέπεται σε έναν πόλο που θα περιλαμβάνει το νέο Γήπεδο του Παναθηναϊκού, τις εγκαταστάσεις του Ερασιτέχνη Παναθηναϊκού, αλλά και το Μεγαλύτερο Πάρκο της Αθήνας, με την υπογραφή συμβάσεων για έργα υποδομής και πρασίνου που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Μόνο η εμβληματική καμινάδα του εργοστασίου παρέμεινε όρθια για μεγάλο διάστημα ως τοπόσημο της περιοχής, αν και η τελική της ενσωμάτωση στο νέο τοπίο εξαρτάται από τις οριστικές μελέτες διαμόρφωσης πρασίνου.
